Köye İlk Adım Buluşmaları - 6: Köy Okullarında Okuma Yazma Öğretimi

Köye İlk Adım Buluşmaları’nın altıncısında konuk konuşmacımız, KODA Eğitim Uzmanı Gülsüm Duman’dı. Gülsüm Öğretmen, ‘Köy Okullarında Okuma Yazma Eğitimi’ konusunu, alternatif yöntemler ve kendi deneyimlerinden örneklerle ele aldı. Biz de buluşmadan aldığımız notları, buluşmaya gelemeyenler için yazılı olarak paylaşmak istedik.

 

Başlangıçta:

- Öğrencilerin okulda başarılı olabilmeleri için, öğrencilerin aidiyet duygusunu geliştirmesine öncelik verilmesi önemlidir. Bu da öğrencinin koşulsuz sevildiğini, değerli ve güvende olduğunu hissetmesiyle mümkün olabilir. Sınıf rutinleri ve öğretmenin adaletli yaklaşımı bu duyguların beslenmesinde önemli olacaktır. Sabah çember yaparak başlamak ve oluşturulan çemberde rutin olarak öğrencilerin duygularına dair sorular sormak; öğrencilerin kendilerini ifade etmeleri ve birbirlerini duyması için çok iyi bir fırsattır. Başlangıç çemberlerinde aynı zamanda şarkılar, şiirler, top atıp tutma, tekerlemeler, beden ritmi, dikkat oyunları vb etkinlikler yapılabilir.Bu rutin sayesinde, öğretmen öğrencilerini ne seviyede bulunduğunu, hangi konularda daha heyecanlı ve istekli, hangi konularda daha dirençli olduğunu daha kolay takip edebilirken öğrenciler de kendi potansiyellerinin farkına varabilirler. Çemberde başlamanın bir diğer yararı da derse geçerken öğrencilerin dikkatlerini toplamalarını kolaylaştırmasıdır. 

- Okuma yazma öğretimi sürecinde temelin sağlam olması da oldukça önemlidir. İlk başlarda yavaş yavaş ilerleyerek güven bağının oluşturulmasına öncelik verilir ve özgüven duygusu desteklenir. Yavaş yavaş ilerleme ile başlayan eğitim yılının başında oluşturulan güven bağı sayesinde ilerleyen zamanlarda daha hızlı ilerleme sağlanır. Onun için başlangıçta müfredat yetiştirmeye çalışmak yerine öğrencilerin ait hissettiği bir öğrenme ortamı yaratmak, sonrasında müfredatı yetiştirmeye daha çok katkı sağlayacaktır.

 

- Tüm öğretim aşamasında olduğu gibi okuma yazma eğitiminde de bütüncül eğitim kapsamında öğrencinin zihinsel, duygusal ve fiziksel olarak harekete geçirecek etkinliklerle eğitim ve öğretimi sürdürmek önemlidir. Oyunlar, resimler, şarkılar, masallar bütüncül eğitimde kullanılabilecek önemli araçlardır.

 

Gülsüm Öğretmen’den Okuma Yazma Eğitimi Deneyimleri

1. Adım: Çizgi çalışmaları

  • Bu çalışmaları yaparken en açık renkle başlamak önemlidir (sarı renk tercih edilebilir). Açık renk seçimi hataları kolayca düzeltme imkanı sağladığı için bu durumda öğrencinin özgüveni desteklenir.

  •  Kara tahta olan sınıflarda su ile çalışmak tercih edilebilir. Suya batırılan parmak ile tahtaya çalışma yapan öğrenci hatasını kolayca değiştirebilir.

  • Bireysel çalışmalarda çizgisiz düz kâğıt kullanımı tercih edilmeli. İlk zamanlarda pastel boya kullanımı, küçük kas gelişimini destekler ve öğrencinin daha rahat çalışmasına imkan sağlayabilir.

 

2. Adım: Harf Çalışmaları

  • Soyut kavramlar olan harfleri öğretirken bu yaş grubu için somutlaştırmanın yolları aranmalıdır. Somutlaştırarak öğretme, hem öğretmen hem öğrenci için süreci kolaylaştırabilir. Bunun için masallardan yararlanılabilir. 

  • Öğretilmesi planlanan harfin, ana karakterlerin isminde ve görselinde bulunduğu bir masal yazılabilir. Bu masal, aynı zamanda eğitimde vermek istediğimiz konuları da barındırabilir: Hayvan sevgisi, dayanışma, hoşgörü vb.

  •  Masal anlatılmadan önce öğretmen tarafından hikayenin bir resmi hazırlanabilir.

  • Harf öğretilmeden bir gün önce görselin tahtada üstü kapatılarak çocuklarda merak duygusu uyandırılabilir. Merak, öğrenmenin gerçekleşmesi için en önemli unsurlardan biridir. Ertesi gün resim gösterildikten sonra; öğrencilerden aynı renkleri kullanarak resmi yapması istenilir. (Öğretmenin yaptığıyla aynı şekillerin çizilmesi ve aynı renklerin kullanılması, öğrencilerin öğretmenin rehberliğini benimsemeleri için önemlidir. Çocukların resme eklemek istedikleri bir şey olursa, öğretmenin verdiğini tamamladıktan sonra üstüne eklemeleri söylenebilir).

  • Resim tamamlandıktan sonra masalın içindeki (örneğin A harfi işleniyorsa) A harfi ile başlayan ya da içinde a harfi geçen kelimeler bulunur ve yazılır.

  • Kas gelişimi açısından harfleri ilk olarak büyük harf olarak öğretmek önemlidir. Çünkü öğretmenin önceliği öğrencisinin okuma yazmayı öğrenmesidir. Bunun sonucunda, daha sonra öğretilen kurallar daha rahat kavranılır.

  • Yazmanın ilk aşamalarında harflerin arasında boşluk bırakmak öğrenciler için zordur. Birleşik yazmayı engellemek için araya yıldız gibi daha önceden belirlenen bir sembol konması söylenebilir. Aynı şekilde cümle sonuna nokta yerine de başka sembol konabilir.

  • Alfabeyi büyük harflerle öğrenmeyi tamamlayan öğrenci küçük harfleri öğrenmede merak duygusu tetiklendiği için; çoğunlukla küçük harfleri daha hızlı öğrendiği gözlemlenmiştir.

  • Bu yaş grubundaki öğrencilerin hafızaları gelişim aşamasında olduğu için öğrenilen tüm harflerin her gün dersin başında tekrar edilmesi önemlidir. Hatta öğretmenin bazen harfi unutmuş gibi yapması bazen yanlış söylemesi çok dikkatle katılımlarını sağlayacaktır.

 

       Birleştirilmiş sınıflarda:

  • Aynı etkinlik çerçevesinde her seviye ile o seviyeye uygun farklı uygulamalar yapılabilir. Örneğin, 1. sınıflara harf öğretimi aşamasında, masal anlatımını tüm sınıfa yaptıktan sonra; 2. sınıflarla hikaye sırasında kelimelerde geçen sesli harfleri bulma çalışması yapılırken, 3. ve 4. sınıflardan gruplara ayrılarak 1. sınıflar için bu hikayeyi yazıp, resimlerini çizip, ardından iğne iplik kullanarak bu çalışmayı kitap haline getirmeleri istenebilir.

 

       Eğitimde Hikaye Kullanmak

  • Bütüncül eğitimin önemli bir parçasıdır. Hikayeler duygusal olarak çocuğu besler. Hayal gücünü, yaratıcılığını ve problem çözme becerisini geliştirir.

  •  Okuma, anlama ve dinlemeyi güçlendirir. Dil gelişimine katkı sunar.

  • Kültürün aktarılmasında önemlidir.

  •  İstenmeyen davranışları uzaklaştırmak için kullanılan hikaye karakterleri adeta öğretmenin sihirli değneği gibidir.

  • Hikaye türleri: 1.sınıf için mutlu sonla biten masallar, 2. sınıf için fabl ve menkıbeler, 3. ve 4. sınıflarda çocukluktan çıkılıp bireyselleşmeye doğru gidilen bu dönemde kendilerini ifade etmelerini destekleyecek efsaneler, kendi ülkesine ait mitolojik hikayeler tercih edilebilir.

           

Soru - Cevaplar 

·      Öğrencilerin harf öğrenmesi ne kadar sürüyor ya da sürmeli?

İlk başlarda harf öğretiminde biraz daha ağır adımlarla hareket etmek, tüm öğrencilerin öğrenebilmesini sağlayacaktır. Öğrenebildiğini görmek, öğrencinin kendine olan güvenini arttıracaktır. Kendine güvenen öğrenci, öğrenmeye daha istekli olacağı için kolayca ve keyif alarak öğrenecektir. Öğrenciler, yaklaşık üç hafta kadar sonra mantığı çözmeye başladıkları için hızlanmak ve bir an önce tüm harfleri öğrenip okuyabilmek istiyorlar. Bu süreçte eğer öğretmen de hazır olduklarını düşünüyorsa, resimlere ikinci bir harf daha gizlenip öğretilebiliyor. Öğrenciler harf masallarını ve harfin öğretiminde kullanılan resimleri unutmuyorlar. İlk dönem bitiminde öğrenciler okumaya geçmiş oluyorlar.

Bunun için öğretmenin önceden plan yapıp hazırlanması çok çok önemli. Benim için sınıf bir ülke gibidir. Nasıl bir ülkede yaşamak beni mutlu eder diye düşünür ve planımı o doğrultuda hazırlardım. Çocukları çok sevmek de bu işin olmazsa olmazı.

·      Öğretmenin hangi eli kullandığı önemli midir?

Çocuğun yönüyle çalışmak önemli. Harfler çizilirken çocuğun gözünden harf aktarılmalıdır. Bunun doğrultusunda öğretmenin hangi elini kullandığının önemi de olmaz.

·      Ses çalışmaları nasıl olmalı? Hikaye önerileri ve köy okullarında okuma yazmaya yönelik çalışma örnekleri neler olabilir?

Harflerin kendi sesinin verilmesi harf birleştirmelerinin doğru bir şekilde yapılmasını sağlayacağı için önemli.

Öğretmen büyük harflerden oluşan bir hikaye oluşturabilir. Öğrenciyi zorlamayacak bu hikayede her sayfaya 2-3 basit cümle olabilir. Sayfanın bir tarafına yazı yazılırken diğer sayfa resimlenmesi için boş bırakılır. Çocuğun kitabı resimlemesi istenir. Bunun doğrultusunda hem okuma anlama çalışması yapılırken hem de çalışmaları erken bitiren öğrenciye kitabı verilerek çalışma sürecinde boş kalmaması da desteklenmiş olunur.

Aynı şekilde tahtaya yazılan bir yazıyı öğrencinin resmetmesi ya da resmi verilen varlığın ismini yazması istenebilir. Öğrencilerin yazıyor olması okuyor olması anlamına her zaman gelmeyebilir. Bu çalışmalar bu yönden de öğrencileri destekler.

·     İleri sınıflarda olup okuma yazma bilmeyen öğrencilere yönelik ne yapabiliriz?

İlk olarak öğrenciyi kabul etme ve bireysel gelişimine saygı duymak çok önemli. Harflerin yazılışlarını tekrar çalışarak aşama aşama ilerleyebilirsiniz. Bir öğrencime her gün özlü bir söz yazıyordum. Eve gidince bu sözü 1 kere yazmasını istiyordum ama “Öyle güzel yaz ki ben gördüğümde hayran olayım ve öyle güzel oku ki televizyonda bir sunucu okuyor diye düşüneyim” diyor, onu çok yormayacak ama özenle ve motivasyonla yapacağı görevler veriyordum, bunun onun gelişimine çok büyük katkısı olduğunu gözlemledim. Verilecek bu özlü sözler öğrencinizin problem davranışlarını değiştirmeye yönelik de uygulanabilir. Verilen söz üzerine, ailesi ile akşam 5 dakika konuşmasının önemli olumlu etkilerini gözlemledim.

·      Ana dili farklı olan öğrencilere yönelik nasıl bir yol izleyebiliriz ?

Çizgi çalışmaları döneminde çemberlerde öğretmenin paylaştığı şarkılar, oyunlar, tekerlemeler, rontlar, parmak oyunları, hikayeler gibi dil gelişimini destekleyici etkinliklerin rutin olarak yapılması oldukça etkili oluyor.

·      Okuma yazma sürecinde özel gereksinimli öğrencilere yönelik nasıl bir yol izlenmeli?

Öğrencinin hangi yanının güçlü olduğuna ya da az da olsa neyi yapabildiğine bakıp bu yönünü destekleyerek öğrencinin aidiyet duygusunu sağlamak, özgüvenini yükseltmek ilk aşamada oldukça önemli. Bu doğrultuda; veliyi ve öğrenciyi kazanmak sürecin olumlu ilerleyebilmesi için oldukça destekleyici. Daha sonra öğrenciye uygun bir hızla, adım adım ilerlenebilir.

İLETİŞİM

KÖY OKULLARI DEĞİŞİM AĞI DERNEĞİ
bilgi@kodegisim.org

0216 343 73 43

KÖY OKULLARI DEĞİŞİM AĞI DERNEĞİ
bilgi@kodegisim.org

0216 343 73 43

Fatura ve Kargo Gönderim Adresimiz


Murat Reis Mah. Gazi Cad. No:79 Bağlarbaşı/Üsküdar İSTANBUL

  • Grey Facebook Icon
  • Grey Instagram Icon
  • Grey Twitter Icon
  • Grey LinkedIn Icon